Tại sự kiện Net Zero Coffee 27 được tổ chức hôm qua (Chủ Nhật, ngày 10 tháng 11) tại Thành phố Hồ Chí Minh, kiến trúc sư Nguyễn Trung Thông đã đưa ra một góc nhìn hấp dẫn về kiến trúc tái tạo - một cách tiếp cận xem kiến trúc không chỉ đơn thuần là định hình hình thức hay tạo ra các giải pháp kỹ thuật, mà là hành trình khôi phục mối quan hệ giữa con người, không gian và cộng đồng.
Sự kiện được tổ chức bởi Net Zero VN với sự hỗ trợ của Hội Kiến trúc Gỗ Thành phố Hồ Chí Minh (SAWA), một tổ chức thúc đẩy phát triển bền vững thông qua việc sử dụng gỗ - một vật liệu tái tạo đã gắn liền với cuộc sống con người qua nhiều thế kỷ.
Mặc dù kiến trúc tái tạo được xây dựng dựa trên ba trụ cột cốt lõi - tái tạo vật liệu, tái tạo chức năng và tái tạo cộng đồng - nhưng bài thuyết trình của kiến trúc sư Nguyễn Trung Thông từ NU Architecture & Design lại nhấn mạnh nhất vào trụ cột cuối cùng: phục hồi cộng đồng và nuôi dưỡng kết nối con người.
Tái tạo vật chất: Kéo dài tuổi thọ và câu chuyện của không gian
Theo kiến trúc sư Thông, việc tái tạo vật liệu đòi hỏi một sự thay đổi trong cách nhìn nhận vật liệu xây dựng. Chúng không nên được xem là những tài nguyên được sử dụng một lần rồi bỏ đi, mà là những thực thể sống với vòng đời dài, mang đậm dấu ấn văn hóa và lịch sử. Ông lưu ý rằng vật liệu nên chuyển đổi qua các cấu trúc khác nhau, đảm nhận những vai trò mới khi đô thị phát triển.
Đặc biệt, việc sử dụng gỗ - một vật liệu có khả năng lưu trữ carbon - giúp giảm phát thải, đồng thời tạo ra những không gian ấm áp, gần gũi và đậm chất cá tính. Khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu Phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), việc tái tạo vật liệu nổi lên như một hướng đi chiến lược nhằm giảm thiểu khai thác tài nguyên và chất thải xây dựng. Mỗi dự án là sự tiếp nối vòng đời của vật liệu, mở đường cho một tương lai kiến trúc bền vững hơn.
Tái tạo chức năng: Giúp các tòa nhà tiếp tục tồn tại cùng xã hội
Trụ cột thứ hai — tái tạo chức năng — phản ánh khả năng thích ứng cần thiết trong môi trường đô thị hiện đại. Thay vì phá dỡ và xây dựng lại, vốn tiêu tốn năng lượng và tạo ra lượng rác thải đáng kể, các kiến trúc sư ngày nay tìm cách thổi luồng sinh khí mới vào các công trình hiện có.
Một nhà máy cũ có thể được cải tạo thành trung tâm học tập cộng đồng; một tòa nhà xuống cấp có thể được tái sử dụng thành thư viện hoặc không gian làm việc chung. Những cải tạo này giúp tiết kiệm chi phí, giảm áp lực môi trường và duy trì tính liên tục của đô thị.
Kiến trúc sư Thông nhấn mạnh, chức năng phải là một dòng chảy linh hoạt được định hình bởi nhu cầu của con người. Do đó, kiến trúc không thể đứng yên trong khi xã hội phát triển. Khi được tái tạo đúng cách, những công trình cũ - từng bị coi là lỗi thời - sẽ trở thành tài sản mới cho cộng đồng, tiếp tục phục vụ các thế hệ mai sau.
Tái tạo cộng đồng: Mục tiêu cuối cùng của kiến trúc tái tạo
Trong ba trụ cột, kiến trúc sư Thông coi việc tái tạo cộng đồng là yếu tố thiết yếu nhất. Một công trình chỉ có ý nghĩa khi nó nuôi dưỡng sự kết nối giữa con người với nhau.
Những công trình cũ, khi được cải tạo một cách chu đáo, sẽ trở thành cầu nối giữa ký ức thành phố và cuộc sống đương đại — nơi cư dân gặp gỡ, trò chuyện và xây dựng mối quan hệ. Những không gian như vậy bảo tồn di sản địa phương đồng thời góp phần tạo nên bản sắc chung cho cộng đồng.
Kiến trúc tái tạo không chỉ hồi sinh không gian mà còn mang lại sức sống cho những người sống trong đó. Khi một công trình tiết kiệm tài nguyên, thích ứng với nhu cầu thay đổi và củng cố cộng đồng địa phương, nó không chỉ đơn thuần là "tồn tại" — mà thực sự "sống".
Từ góc nhìn này, kiến trúc tái tạo không chỉ đơn thuần là một phương pháp kỹ thuật mà còn là một triết lý phát triển bền vững lấy con người làm trung tâm. Tại các thành phố đang phát triển nhanh chóng ở Việt Nam, phương pháp này giúp đảm bảo con người luôn kết nối với ký ức, văn hóa và các mối quan hệ xã hội — những yếu tố duy trì một môi trường đô thị lành mạnh.
Sự tham gia của SAWA trong chương trình này cho thấy tư duy bền vững đang lan tỏa không chỉ trong cộng đồng kiến trúc mà còn trong toàn ngành vật liệu xây dựng. Gỗ kết cấu — một vật liệu tái tạo tiêu biểu — kết hợp với tư duy tái tạo lấy cộng đồng làm trung tâm, mở ra những hướng đi mới cho tương lai của môi trường xây dựng Việt Nam.